Rituelen zijn nog geen persoonlijke goede voornemens
In vroeger eeuwen was de overgang van het oude naar het nieuwe jaar al een speciaal moment. Dat was al zo bij de Romeinen, die allerlei rituelen en religieuze gebruiken rondom 1 januari hadden. Dat betekent nog niet dat er al persoonlijke goede voornemens geformuleerd werden. Daarvoor is sinds de zeventiende eeuw bewijs gevonden, onder meer in een dagboek uit 1621.
Goede voornemens als religieuze zelfreflectie
Uit dagboekfragmenten en preken uit de tweede helft van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw in Engeland weten we dat oud en nieuw een moment was waarop de vergankelijkheid centraal stond en mensen terugkeken op hun religieuze ontwikkeling in het afgelopen jaar.
Daarbij werden ook expliciet goede voornemens gemaakt. Deze waren vooral gericht op het verbeteren van de geloofsbeoefening. En ook toen al schreven mensen bijvoorbeeld een maand later in hun dagboek dat niet zo goed lukte als ze zich op 1 januari hadden voorgenomen. Naast voornemens over de geloofsbeoefening vinden we in de tweede helft van de achttiende en het begin van de negentiende eeuw ook voornemens over morele en persoonlijke verbetering, bijvoorbeeld het voornemen om ‘aan mijn opvliegendheid te werken’. Echter ook zulke voornemens stonden in die tijd nog sterk in het teken van het geloof.
Goede raad als nieuwjaarsgeschenk
Er bestond bovendien een oudere traditie van het ‘nieuwjaarsgeschenk’. Vooral in de zestiende en zeventiende eeuw gaven ouders hun kinderen rond de jaarwisseling religieuze en morele adviezen mee. Deze traditie bestond in het begin van de negentiende eeuw nog steeds.
Overigens werden er niet alleen cadeaus in de vorm van advies gegeven. Het was in de zestiende eeuw al algemeen gebruik dat familie, vrienden en kennissen elkaar over en weer nieuwjaarsgeschenken gaven, bijvoorbeeld geld of eten.
Gezondheid wordt steeds belangrijker
Vanaf de negentiende eeuw en vooral in de twintigste eeuw werden de onderwerpen van goede voornemens geleidelijk breder.
De afgelopen decennia voeren gezondheidsvoornemens de boventoon. In een Amerikaans onderzoek uit de jaren tachtig ging een groot deel van de goede voornemens al over gezondheid. Afvallen en stoppen met roken waren de meest genoemde voornemens; ook minder alcohol drinken kwam voor.
In een grote Zweedse studie uit 2020 waren lichamelijke gezondheid, afvallen en eetgewoonten de populairste onderwerpen.
Babylonische spraakverwarring
Soms lees je ook dat goede voornemens nog veel verder terug gaan, naar de Babylonische beschaving. De Babyloniërs vierden in het voorjaar Akitu, een religieus feest dat het begin van een nieuw jaar markeerde en samenhing met de landbouwcyclus. Er is echter geen overtuigend bewijs dat mensen daarbij persoonlijke goede voornemens maakten.
Zo zie je dat de start van de goede voornemens nogal eens verschillend geïnterpreteerd wordt. De Babyloniërs, de Romeinen, maar vooral dus de dagboeken uit de zeventiende eeuw en verder. Hoe dan ook, goede voornemens zijn vandaag de dag een wijd verbreid fenomeen, waarbij gezondheidsgerelateerde voornemens de boventoon voeren.
Auteur: Ingrid Steenhuis
Ook via onze nieuwsbrief delen we kennis en onderzoek over goede voornemens, vertaald naar de praktijk. Wil je die ontvangen? Je kunt je hier aanmelden.
Bronnen
Barker, Hannah, and others, 'Faith and Time', Faith in the Town: Lay Religion in Northern England, 1740–1830 (Oxford, 2025; online edn, Oxford Academic, 28 Feb. 2025), https://doi.org/10.1093/9780198935797.003.0004, accessed 21 Aug. 2026.
Cope, S. (2017). Marking the New Year: Dated Objects and the Materiality of Time in Early Modern England. Journal of Early Modern Studies, 6, 89–111. https://doi.org/10.13128/JEMS-2279-7149-20390.
Norcross JC, Vangarelli DJ. The resolution solution: longitudinal examination of New Year's change attempts. J Subst Abuse. 1988-1989;1(2):127-34. doi: 10.1016/s0899-3289(88)80016-6.
Oscarsson M, Carlbring P, Andersson G, Rozental A. A large-scale experiment on New Year's resolutions: Approach-oriented goals are more successful than avoidance-oriented goals. PLoS One. 2020 Dec 9;15(12):e0234097. doi: 10.1371/journal.pone.0234097.
